Gesloten circuit ecologischer en economischer dan lozing

Stuur uw gezuiverde afvalwater terug naar het verwerkingsproces


Gesloten circuit ecologischer en economischer dan lozing


De metaalnijverheid brengt bedrijfsafvalwater met zich mee, dat niet zomaar rechtstreeks in de openbare riolering mag worden geloosd. Er bestaan verscheidene fysicochemische technieken om dit water van de verontreinigingen te ontdoen tot op het loosbare niveau, zoals bepaald door de milieuwetgeving. De huidige trend is evenwel om het gezuiverde water geautomatiseerd terug naar het proces te sturen, zodat er een gesloten circuit ontstaat. Dit heeft duidelijk voordelen op het vlak van duurzaamheid, maar u kunt er ook geld mee besparen ... of zelfs aan verdienen!

Milieuwetgeving


Alvorens de verscheidene waterbehandelingstechnieken te bespreken, nemen we eerst de huidige milieuwetgeving even onder de loep.

Indeling van afvalwater


Daarin wordt een onderscheid gemaakt tussen huishoudelijk afvalwater, koelwater en bedrijfsafvalwater. Bij deze indeling wordt er geen rekening gehouden met de aangewende waterbron. Huishoudelijk afvalwater is afvalwater dat enkel bestaat uit water dat afkomstig is van normale huishoudelijke activiteiten, sanitaire installaties en keukens, of van de reiniging van gebouwen zoals woningen, kantoren, kazernes, onderwijsinrichtingen ... Wanneer het om productiehallen gaat, wordt dit als bedrijfsafvalwater beschouwd (zie verder).

Koelwater is het water dat in de industrie voor afkoeling gebruikt wordt en dat niet in aanraking is gekomen met af te koelen stoffen of met andere verontreinigende stoffen.

Bedrijfsafvalwater, tot slot, is alle afvalwater dat niet voldoet aan de definitie van huishoudelijk afvalwater of koelwater. Als huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater samen geloosd worden, zonder dat de deelstromen afzonderlijk kunnen worden bemonsterd, wordt het geheel als bedrijfsafvalwater aanzien.

Het bedrijfsafvalwater wordt op zijn beurt verder ingedeeld naarmate dit al dan niet gevaarlijke stoffen bevat. Wat volgens de wetgeving gevaarlijke stoffen zijn, is terug te vinden in bijlage 2C van Vlarem II. Het indelingscriterium GS (‘gevaarlijke stoffen’) bepaalt vanaf welke concentratie afvalwater beschouwd moet worden als bedrijfsafvalwater met gevaarlijke stoffen. Als de concentratie van gevaarlijke stoffen hoger is dan dit indelingscriterium, is een bedrijf vergunningsplichtig voor die parameter en moet er een bijzondere lozingsnorm voor die parameter worden aangevraagd. De indelingscriteria zijn terug te
vinden in bijlage 2.3.1 van Vlarem II. Gevaarlijke stoffen zonder indelingscriterium moeten eveneens worden opgenomen in de vergunning – zodra ze worden gedetecteerd – indien relevant voor het geloosde afvalwater. Bedrijfsafvalwater zonder gevaarlijke stoffen bevat geen gevaarlijke stoffen vermeld in bijlage 2C
van Vlarem II of bevat geen gevaarlijke stoffen in concentraties hoger dan de indelings-criteria, zoals vermeld in de kolom ‘indelings-criterium GS’ van bijlage 2.3.1 van Vlarem II.

Lozen van afvalwater


Ook de voornaamste wetgeving met betrekking tot het lozen van afvalwater is opgenomen in het Vlarem II.
• Aan het lozen van bedrijfsafvalwater is een meldings- of vergunningsplicht gekoppeld. Lozing van bedrijfsafvalwater is ingedeeld in klasse 1, 2 of 3; afhankelijk van het debiet en de al dan niet significante aanwezigheid van gevaarlijke stoffen uit bijlage 2C bij Vlarem II.
• Een vergunning moet niet alleen worden aangevraagd voor de lozing van het afvalwater. Wanneer er een wijziging is van de lozingssituatie – in bijvoorbeeld debiet, samenstelling, aantal lozingspunten ... – is er een aanpassing van de vergunning nodig. Afhankelijk van de situatie zal daarvoor een volledige vergunningsaanvraagprocedure moeten worden doorlopen of zal een minder omslachtige mededelingsprocedure volstaan.

Sancties bij inbreuken


Het spreekt voor zich dat er niet geloosd mag worden boven de bijzondere lozingsnormen, zoals opgelegd in de verkregen milieuvergunning.
Bij een vaststelling van overschrijding door de afdeling handhaving (milieu-inspectie) zal er een proces-verbaal worden opgemaakt. Een controle kan routinematig zijn, kan er komen naar aanleiding van klachten of kan worden ingericht op basis van specifieke inspectie-campagnes. Het proces-verbaal van een milieumisdrijf (ernstiger dan een milieu-inbreuk) gaat altijd eerst naar het parket, waar men beslist om dit strafrechtelijk of bestuurlijk te (laten) behandelen. In de meeste gevallen wordt het dossier doorgestuurd naar de AMMC (Afdeling Milieuhandhaving, Milieu-schade en Crisisbeheer) van het Departement Omgeving, waar vervolgens een bestuurlijke geldboete kan worden opgelegd. VMM (Vlaamse Milieumaatschappij) geeft advies bij een vergunningsaanvraag over het lozen van afvalwater of het bijstellen van de lozingsvoorwaarden.

Bronnen van herontreiniging


Binnen de metaalnijverheid wordt er veel water (al dan niet in emulsievorm) gebruikt en verontreinigd; zowel bij de eigenlijke verwerkingsprocessen als bij de voorafgaande of daaropvolgende oppervlaktebehandelingen. Denk maar aan de koelvloeistoffen bij het stampen, slijpen, polijsten, etsen, beitsen, ontbramen ... of het verontreinigde spoelwater na het reinigen van de bewerkte onderdelen. Het gaat evenwel verder dan dat: ook bij het reinigen van spanencontainers komt er bedrijfsafvalwater vrij dat moet worden behandeld.

Behandelingstechnieken



End-of-pipe


Vroeger zette men vooral fysicochemische installaties zoals ONO (ontgiften-neutraliseren-ontwateren) in voor de verwerking van het bedrijfsafvalwater. Daarbij voegt men chemische producten toe om zo een neerslag te vormen of om via flotatie de olie van het water te kunnen scheiden. Na het filtreren is de concentratie van de verontreiniging gedaald tot op een aanvaardbaar niveau en kan het water dus volgens de wettelijke bepalingen geloosd worden. Dit is een end-of-pipeoplossing: het vervuilde water gaat langs de ene kant in het behandelingssysteem en het gezuiverde water komt er aan de andere kant weer uit. Wordt dit uitbesteed, dan gaat dit gepaard met aanzienlijke kosten voor het transport, de behandeling zelf en de lozing.

Gesloten circuit


Tegenwoordig is er evenwel een trend naar bedrijfsinterne verwerking in gesloten circuits. Daarbij wordt water niet alleen gezuiverd, maar ook hergebruikt. Grondwater oppompen wordt immers steeds moeilijker en de vergunningen hiervoor worden alsmaar stringenter. De waterrecyclage wordt overigens gestimuleerd door onze overheid, in de vorm van ecologiepremies voor zowel kmo’s als grote ondernemingen.

Een eerste recyclagetechniek is het ionenwisselaarsysteem zoals de zuurretardatie, waarmee de concentratie aan zware metalen (zink,
koper, ijzer, nikkel, chroom ...) of andere schadelijke stoffen zoals nitraten en cyaniden in het bedrijfsafvalwater kan worden teruggedrongen tot minder dan 0,5 ppm. Gebonden zouten gaan sneller door de harskolom dan vrije zuren, wat een scheiding tussen deze bestanddelen mogelijk maakt. Dit kan worden
herhaald tot de kolom helemaal verzadigd is en geregenereerd moet worden. De zouten worden uiteindelijk afgevoerd en de zuren kunnen worden teruggestuurd naar het proces. Deze behandelingstechniek wordt vaak toegepast bij ets- of beitsbaden, waar er een constante waterkwaliteit in het procesbad
vereist is. Bij spoelwater na procesbaden die laag geconcentreerd zijn en waarbij de kwaliteit (lage geleidbaarheid) van het spoelwater van belang is, kan een
demininstallatie worden ingezet. Hiermee kan heel zuiver proceswater worden aangemaakt na een onlinerecyclage van dit spoelwater. De vervuilende zouten worden hierbij vervangen door H+-ionen en de anionen (fluoriden, sulfaten ...) worden vervangen door OH-ionen, om op die manier deminwater aan te maken en opnieuw een gesloten circuit te realiseren.

Tot slot is bij sterk vervuild water (snijoliën, koelemulsies ...) een vacuümdestillatie de meest aangewezen behandelingstechniek. Hier ligt een verschil in kookpunt aan de basis van de scheiding in een erg geconcentreerd residu en een uitgezuiverd destillaat. De eerste fractie wordt afgevoerd voor een verdere verwerking, terwijl de tweede fractie terug naar het proces kan. Door het gecreëerde vacuüm in de tank verdampt het water al aan een lagere temperatuur dan 100 °C, waardoor er op energie (en dus op exploitatiekosten) bespaard wordt. Bovendien kan de warmte die bij dit vacuüm trekken vrijkomt, worden opgevangen en gerecupereerd door de warmtewisselaar. Een extra voordeel is dat het water door die warmte bacterievrij wordt gemaakt en dus ontdaan wordt van alle organische bestanddelen. Met een vacuümdestillatie-installatie kan 95 tot 98% van het oorspronkelijke watervolume gerecycleerd worden en wordt er dus maar een heel kleine, sterk geconcentreerde fractie afgevoerd. Dit resulteert in aanzienlijk lagere transportkosten dan wanneer al het water (bv. 80% water en 20% olie) moet worden afgevoerd voor een externe verwerking.